سومین جشنواره نشان نیکوکاری با تمرکز بر توسعه تشکل‌ها و حکمرانی داده‌محور برگزار می‌شود

محمدمهدی جعفری، مدیرعامل بنیاد تعالی اجتماعی زندگی و دبیر علمی و ارزیابی سومین جشنواره ملی نشان نیکوکاری، در نشست خبری این جشنواره با تشریح رویکردها و برنامه‌های دوره سوم گفت: این دوره با هدف تقویت حرفه‌ای‌گری، شفافیت، یادگیری سازمانی و استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های مردمی برای حل مسائل اجتماعی برگزار می‌شود.

جعفری با اشاره به ظرفیت‌های گسترده مردمی در حوزه احسان و نیکوکاری اظهار کرد: یکی از اهداف اصلی جشنواره نشان نیکوکاری، معرفی ظرفیت‌های مردمی فعال در این حوزه به جامعه است. کشور با مسائل اجتماعی متعددی مواجه است و تغییر سبک زندگی و ورود فناوری‌های جدید، زمینه شکل‌گیری نیازها و چالش‌های تازه‌ای را فراهم کرده است. در کنار این مسائل، برخی چالش‌های اجتماعی قدیمی نیز همچنان پابرجا هستند و برای مواجهه مؤثر با آنها، باید زمینه مشارکت و نقش‌آفرینی مردم بیش از گذشته فراهم شود.

وی افزود: «تعالی فعالیت نیکوکاری ساختاریافته» یکی از محورهای اصلی جشنواره است. در دو دوره گذشته تلاش کردیم با تقویت یادگیری سازمانی، حرفه‌گرایی، تخصص و مهارت در تشکل‌های نیکوکاری، زمینه ارتقای عملکرد و بهره‌وری آنها را فراهم کنیم. در سومین دوره نیز با استفاده از تجربه‌های دو دوره گذشته، چند محور توسعه و تحول برای جشنواره در نظر گرفته شده است.

دامنه مخاطبان جشنواره گسترده‌تر می‌شود

دبیر علمی و ارزیابی سومین جشنواره ملی نشان نیکوکاری با اشاره به یکی از تغییرات این دوره گفت: در دو دوره گذشته، تمرکز جشنواره عمدتاً بر مؤسسات خیریه‌ای بود که به عنوان سازمان‌های رسمی فعالیت می‌کردند، شخصیت حقوقی مستقل داشتند و از مراجع قانونی مجوز دریافت کرده بودند. این مؤسسات همچنان یکی از گروه‌های اصلی مخاطب جشنواره هستند، اما زیست‌بوم احسان و نیکوکاری کشور به این مجموعه‌ها محدود نمی‌شود.

جعفری ادامه داد: تفاوت‌های جغرافیایی، اقتضائات بومی و شیوه‌های مختلف مشارکت اجتماعی موجب شکل‌گیری انواع متنوعی از تشکل‌های نیکوکاری در کشور شده است. بنابراین، در سومین دوره جشنواره تلاش کرده‌ایم نگاه خود را از تمرکز صرف بر خیریه‌های کلاسیک فراتر ببریم و گروه‌های بیشتری از تشکل‌های فعال در حوزه خیر و احسان را در فرآیند ارزیابی قرار دهیم.

وی افزود: مراکز نیکوکاری که در دوره دوم به جمع مخاطبان جشنواره اضافه شدند، در این دوره نیز حضور دارند. همچنین در سومین دوره، دو گروه جدید شامل گروه‌های جهادی و مؤسسات خیریه تک‌خیر به فرآیند ارزیابی جشنواره اضافه شده‌اند.

جعفری درباره گروه‌های جهادی گفت: این گروه‌ها عمدتاً به صورت داوطلب‌محور فعالیت می‌کنند و در حوادث و جنگ‌های تحمیلی اخیر نیز در کنار مؤسسات خیریه، فعالیت‌های قابل توجهی داشته‌اند. بر اساس تصمیم شورای سیاست‌گذاری سومین جشنواره نشان نیکوکاری، گروه‌های جهادی در یک محور مستقل و با شاخص‌های متناسب با ماهیت این گروه‌ها ارزیابی خواهند شد.

وی درباره مؤسسات خیریه تک‌خیر نیز توضیح داد: در دو دوره گذشته، تمرکز جشنواره بیشتر بر تشکل‌هایی بود که از منابع عمومی مردم استفاده می‌کردند و فعالیت آنها بر مشارکت گروه‌های مختلف و آحاد مردم استوار بود. با این حال، برخی خیرین برای تداوم فعالیت‌های خیرخواهانه خود، مؤسسات حرفه‌ای ایجاد کرده‌اند که بخش عمده منابع آنها از یک خیر تأمین می‌شود. این مؤسسات نیز در سومین دوره جشنواره در فرآیند ارزیابی قرار خواهند گرفت.

به گفته جعفری، در سومین دوره جشنواره، مؤسسات خیریه دارای مجوز از مراجع اصلی، مؤسسات خیریه تک‌خیر، مراکز نیکوکاری و گروه‌های جهادی، چهار گروه اصلی مخاطبان جشنواره را تشکیل می‌دهند. همچنین مؤسساتی که در زمینه تقویت نظام احسان و نیکوکاری، از جمله آموزش، پژوهش، توانمندسازی تشکل‌ها، تأمین مالی و حمایت از طرح‌های نوآورانه فعالیت می‌کنند، همچنان در زمره مخاطبان جشنواره خواهند بود.

تجربه موسسات برتر در اختیار جامعه نیکوکاری قرار می‌گیرد

مدیرعامل بنیاد تعالی اجتماعی زندگی، انتقال تجربه مؤسسات موفق را یکی دیگر از محورهای سومین دوره جشنواره عنوان کرد و گفت: هدف جشنواره صرفاً معرفی برگزیدگان نیست؛ بلکه تلاش داریم تجربه‌های موفق موجود در میان مؤسسات خیریه را شناسایی و به شکلی قابل استفاده در اختیار سایر تشکل‌ها قرار دهیم.

وی افزود: در همین راستا، گزارشی با عنوان «راز مؤسسات خیریه برتر» در دبیرخانه علمی جشنواره در حال تدوین است. در این گزارش، الگوی فعالیت مؤسسات منتخب و برتر با سایر مؤسسات مقایسه می‌شود تا عوامل مؤثر بر عملکرد آنها شناسایی و در قالب یک دست‌نامه به جامعه تشکلی کشور معرفی شود.

جعفری با اشاره به وجود تجربه‌های ارزشمند در حوزه‌هایی مانند مدیریت داوطلبان، تأمین مالی، حاکمیت سازمانی و شفافیت اظهار کرد: در میان مؤسسات خیریه کشور تجربه‌های قابل توجهی شکل گرفته است و تلاش می‌کنیم این تجربه‌ها را مستند و قابل انتقال کنیم تا سایر تشکل‌ها نیز بتوانند از آنها استفاده کنند.

آکادمی برگزیدگان نشان نیکوکاری راه‌اندازی می‌شود

جعفری از راه‌اندازی «آکادمی برگزیدگان نشان نیکوکاری» به عنوان یکی دیگر از برنامه‌های سومین دوره خبر داد و گفت: در نخستین دوره جشنواره ۲۳ مؤسسه و در دومین دوره ۱۵ مؤسسه به عنوان برگزیده معرفی شدند و در مجموع ۳۸ مؤسسه تاکنون موفق به دریافت نشان نیکوکاری شده‌اند.

وی ادامه داد: این مؤسسات در شاخص‌های مختلف از سطح مطلوبی برخوردار هستند، اما برای ارتقای عملکرد و تخصصی‌تر شدن فعالیت‌هایشان همچنان ظرفیت توسعه وجود دارد. بر همین اساس، در سومین دوره جشنواره آکادمی برگزیدگان نشان نیکوکاری با حضور ۳۸ مؤسسه منتخب دو دوره گذشته راه‌اندازی خواهد شد.

دبیر علمی جشنواره افزود: در این آکادمی دو هدف دنبال می‌شود؛ نخست استفاده از ظرفیت و تجربه مؤسسات منتخب برای کمک به سایر تشکل‌ها و دوم، فراهم کردن زمینه ارتقای عملکرد خود مؤسسات برگزیده. یکی از مسئولیت‌های اجتماعی تشکل‌های منتخب این است که در کنار سایر مؤسسات قرار بگیرند و تجربه‌های خود را برای بهبود عملکرد آنها به اشتراک بگذارند.

تشکیل کمیته‌های تخصصی عارضه‌یابی و بهبود عملکرد

جعفری با اشاره به ارزیابی‌های میدانی انجام‌شده در دوره گذشته اظهار کرد: در برخی موارد، اعضای شورای علمی و داوری جشنواره ساعت‌های متعددی در مؤسسات حضور داشتند و ابعاد مختلف فعالیت آنها را بررسی کردند. پس از این ارزیابی‌ها، تعدادی از مؤسسات منتخب درخواست کردند نقاط ضعف و خلأهای شناسایی‌شده در اختیار آنها قرار گیرد تا بتوانند از این اطلاعات برای بهبود عملکرد خود استفاده کنند.

وی افزود: بر همین اساس، در سومین دوره جشنواره با همکاری متخصصان و صاحب‌نظران حوزه تشکل‌های خیریه، کمیته‌های تخصصی عارضه‌یابی و بهبود عملکرد برای مؤسسات خیریه برگزیده تشکیل خواهد شد.

مدیرعامل بنیاد تعالی اجتماعی زندگی همچنین به همکاری با دانشگاه تهران اشاره کرد و گفت: در سال گذشته دوره‌های آموزشی تخصصی برای مدیریت سازمان‌های خیریه برگزار شد و تلاش می‌کنیم در کنار آموزش، مسیر بهبود عملکرد تشکل‌ها نیز دنبال شود تا مؤسسات منتخب بتوانند سطح فعالیت خود را ارتقا دهند.

نخستین گزارش ملی زیست‌بوم احسان و نیکوکاری تدوین می‌شود

جعفری در ادامه، حکمرانی داده‌محور را یکی دیگر از محورهای تحولی سومین دوره جشنواره عنوان کرد و گفت: یکی از چالش‌های موجود در حوزه حکمرانی خیر و احسان، نبود داده‌ها و اطلاعات دقیق و قابل اتکاست. به همین دلیل، بخشی از سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها در این حوزه بدون دسترسی به تصویر جامعی از وضعیت فعالیت مؤسسات خیریه انجام می‌شود.

وی افزود: تجربه دو دوره برگزاری جشنواره نشان داده است که شناخت مناسبی از بخشی از فعالیت مؤسسات خیریه در کشور به دست آمده و این شناخت می‌تواند زمینه‌ای برای حرکت به سمت حکمرانی داده‌محور در حوزه خیر و احسان باشد.

دبیر علمی و ارزیابی جشنواره از تدوین نخستین «گزارش ملی زیست‌بوم احسان و نیکوکاری کشور» خبر داد و اظهار کرد: کمیته‌ای در شورای علمی جشنواره تشکیل شده است تا بر اساس داده‌ها و شناخت به‌دست‌آمده از فعالیت مؤسسات در دو دوره گذشته، تصویری روشن از وضعیت تشکل‌های خیریه، فعالیت‌های آنها و سیاست‌گذاری‌های مرتبط با توسعه نظام خیر و احسان ارائه کند.

وی ادامه داد: بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، این گزارش طی دو تا سه ماه آینده تهیه خواهد شد و پس از آن برای استفاده دستگاه‌ها، سیاست‌گذاران و سایر ذی‌نفعان منتشر می‌شود.

سرمایه انسانی و نهادی؛ بخشی از دارایی مؤسسات خیریه

مدیرعامل بنیاد تعالی اجتماعی زندگی، تغییر نگاه به دارایی‌های مؤسسات خیریه را چهارمین محور تحولی سومین دوره جشنواره عنوان کرد و گفت: در بسیاری از موارد، مؤسسات خیریه عمدتاً بر اساس منابع مالی آنها ارزیابی می‌شوند، در حالی که سرمایه انسانی، شبکه داوطلبان، دانش تخصصی و ظرفیت‌های نهادی شکل‌گرفته در این مؤسسات نیز از دارایی‌های مهم آنها هستند.

وی تصریح کرد: منابع مالی تنها دارایی مؤسسات خیریه نیستند. نیروی انسانی، تجربه و دانش حرفه‌ای که طی سال‌ها فعالیت در این تشکل‌ها شکل گرفته است، سرمایه‌هایی هستند که باید در کنار منابع مالی مورد توجه قرار گیرند.

جعفری با اشاره به ظرفیت گسترده داوطلبان در برخی مؤسسات خیریه اظهار کرد: امروز مؤسساتی در کشور فعالیت می‌کنند که بیش از ۱۰ هزار داوطلب دارند و لزوماً از منابع مالی گسترده‌ای برخوردار نیستند، اما تخصص، دانش و تجربه‌ای که در نتیجه فعالیت داوطلبانه در این تشکل‌ها شکل گرفته، ظرفیت مهمی برای خود مؤسسه و جامعه است. در سومین دوره جشنواره تلاش می‌کنیم این سرمایه‌های انسانی و نهادی نیز در ارزیابی مؤسسات مورد توجه قرار گیرد.

جعفری در پایان گفت: مجموعه این اقدامات با هدف تقویت حرفه‌ای‌گری، یادگیری سازمانی، شفافیت و پاسخگویی و همچنین توسعه سرمایه‌های انسانی و نهادی تشکل‌های نیکوکاری طراحی شده است. تقویت این ظرفیت‌ها می‌تواند به افزایش اثربخشی فعالیت‌های نیکوکارانه و نقش‌آفرینی مؤثرتر تشکل‌های خیریه در حل مسائل اجتماعی منجر شود.