1. تحلیل SWOT: نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای مشارکت اجتماعی در نظام سلامت
ابتدا نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصتها و تهدیدهای مرتبط با مشارکت اجتماعی در نظام سلامت شناسایی شد. وجود تشکیلات منسجم برای ساماندهی مشارکتهای مردمی در حوزه سلامت در ستاد وزارت بهداشت و دانشگاهها و دانشکدههای علوم پزشکی کشور، نهادینه شدن ساز و کار مشارکتهای مردمی در سازمانهای حاکمیتی، نگرش مثبت برخی از مدیران حوزه سلامت نسبت به مشارکتهای مردمی و حضور اقشار مختلف علاقهمند به مشارکت در حوزه سلامت جزو نقاط قوت تقویت مشارکتهای مردمی در حوزه سلامت میباشد. در مقابل، مهمترین نقاط ضعف سازمان شامل حمایت ناکافی برخی از مدیران نظام سلامت از مشارکتهای مردمی، مشارکت ناکافی بخش دولتی در انجام پروژههای مشترک با خیرین سلامت، وجود بوروکراسیهای زاید اداری در مسیر مشارکتهای مردمی و ناکافی بودن حمایت مالی از برنامههای مشارکتی در حوزه سلامت است.
2. نقش تشکیلات منسجم در ساماندهی مشارکتهای مردمی در حوزه سلامت
تشکیلات منسجم و سازماندهیشدهای برای ساماندهی مشارکتهای مردمی در حوزه سلامت در ستاد وزارت بهداشت و دانشگاهها و دانشکدههای علوم پزشکی کشور وجود دارد. این تشکیلات به نهادینه شدن ساز و کار مشارکتهای مردمی در سازمانهای حاکمیتی کمک کرده و با نگرش مثبت برخی مدیران حوزه سلامت، حضور اقشار مختلف علاقهمند به مشارکت در حوزه سلامت را تسهیل میکند.
3. ساز و کار نهادینه مشارکتهای مردمی در سازمانهای حاکمیتی سلامت
ساز و کار نهادینه مشارکتهای مردمی در سازمانهای حاکمیتی از جمله نقاط قوت نظام سلامت است. این ساز و کارها امکان مشارکت موثرتر و هدفمندتر اقشار مختلف جامعه در برنامهها و پروژههای بهداشتی و درمانی را فراهم میسازند.
4. چالشها و موانع حمایت از مشارکتهای مردمی در نظام سلامت
در مقابل نقاط قوت، چالشها و موانعی نیز وجود دارند که شامل حمایت ناکافی برخی از مدیران نظام سلامت از مشارکتهای مردمی، مشارکت ناکافی بخش دولتی در پروژههای مشترک با خیرین سلامت، بوروکراسیهای زاید اداری و ناکافی بودن حمایت مالی از برنامههای مشارکتی در حوزه سلامت میباشد.
5. بررسی قوانین حمایتی و توسعه شبکه اطلاعاتی در جلب مشارکتهای مردمی
قوانین بالادستی حمایتی در جلب مشارکتهای مردمی، علاقهمندی مردم به کارهای مشارکتی و امر خیر بر اساس فرهنگ ایرانی-اسلامی، توسعه شبکه اطلاعاتی و ارتباطی در کشور، حضور مجامع و بنیادهای خیرین و بهرهمندی از تجربیات جهانی و فناوریهای نوین در جلب مشارکتهای مردمی، از مهمترین فرصتهای موجود برای برنامه ارتقای مشارکت خیرین و فعالیتهای اجتماعی هستند.
6. تأثیر نوسانات اقتصادی و سیاسی بر مشارکت اجتماعی در حوزه سلامت
عدم ثبات اقتصادی و افزایش نرخ تورم در کشور، اقدامات ناهماهنگ در سطح کلان، فقدان قوانین منسجم ملی به منظور مشارکتهای مردمی در حوزه سلامت، اعمال نفوذ گروههای سیاسی و حوادث و بلایا، از مهمترین تهدیدات پیش روی تقویت مشارکتهای اجتماعی در حوزه سلامت میباشند.
7. اهداف و استراتژیهای اداره کل سازمانهای مردم نهاد و خیرین سلامت وزارت بهداشت
ماموریت، دورنما، ارزشها و اهداف کلی و اختصاصی اداره کل سازمانهای مردم نهاد و خیرین سلامت وزارت بهداشت برای سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ تعیین شدند. ظرفیتسازی و سازماندهی مشارکتهای مردمی به صورت فردی یا جمعی در سطوح ملی و بینالمللی در راستای تامین، حفظ و ارتقای سلامت در جمهوری اسلامی ایران، ماموریت این اداره کل است.
8. راهکارهای ارتقای مشارکت خیرین در بهبود نظام سلامت کشور
اهداف کلان و راهبردی سند همسو با سند تحول مردمی و طرح عدالت و تعالی در تحول سلامت و همچنین با توجه به لزوم برنامه عملیاتی این حوزه تدوین شده است. بر اساس آنها، اهداف اختصاصی و استراتژیهای مناسب برای دستیابی به اهداف تعیین و شاخصهای پایش و ارزیابی عملکرد تدوین شد.
9. تدوین استراتژیها و شاخصهای پایش برای ارتقای مشارکت اجتماعی در سلامت
تدوین استراتژیها و شاخصهای پایش و ارزیابی عملکرد، از جمله مراحل مهم برای ارتقای مشارکت اجتماعی در نظام سلامت میباشد. این شاخصها به ارزیابی دقیقتر و هدفمندتر عملکرد برنامهها و پروژههای بهداشتی و درمانی کمک میکنند.
10. ضرورت توسعه پایدار و نقش مشارکت مردمی در بهبود سلامت جامعه
با تغییرات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، محیطی و اپیدمیولوژیک متعددی مواجه هستیم که گاهی اوقات تهدیدهایی برای جامعه بشری ایجاد میکنند. مدلهای سنتی توسعه برای حذف فقر و کاهش بیعدالتی چندان موثر نیستند. بنابراین، سیاستمداران باید توسعه پایدار را مورد توجه قرار دهند. توسعه پایدار نیازمند تقویت سرمایههای فیزیکی، انسانی، اجتماعی، فرهنگی و رهبری است.
11. افزایش سواد سلامتی و توانمندسازی جامعه از طریق مشارکت داوطلبانه
مشارکت آگاهانه و داوطلبانه مردم در برنامهریزی، اجرا و ارزشیابی برنامههای بهداشتی و درمانی، ضمن افزایش سواد سلامتی و توانمندسازی آنها، منجر به افزایش تعهد آنها به اجرای درست برنامههای بهداشتی و درمانی میشود. در نتیجه، امکان دستیابی به عدالت در پوشش همگانی سلامت به ویژه برای اقشار کم برخوردار جامعه فراهم خواهد شد.
12. اجتماعی شدن سلامت: مسئولیت و نقش اقشار مختلف جامعه
اجتماعی شدن سلامت به عنوان یک ضرورت در نظام سلامت ایران، باید مورد توجه جدی سیاستگذاران و مدیران ارشد نظام سلامت قرار گیرد. اقشار مختلف مردم جامعه باید در نیازسنجی، طراحی، تامین منابع، آموزش، اجرا و ارزشیابی برنامهها و مداخلات بهداشتی و درمانی مشارکت داشته باشند.
13. تأثیر عوامل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بر سلامت جامعه و نیاز به مشارکت بین بخشی
حدود ۷۰ درصد سلامتی مردم تحت تاثیر عوامل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خارج از نظام سلامت است. همکاری و مشارکت بین بخشی باید تقویت شود تا بتوانیم به بهبود سلامت جامعه و اجتماعی شدن سلامت دست یابیم.
14. ضرورت تدوین نقشه راه برای ارتقای مشارکت خیرین در نظام سلامت
نیازهای بهداشتی و درمانی نامحدود مردم و منابع محدود دولت ایجاب میکند تا همه گروههای مردم جامعه در تامین مالی، تولید منابع، ارائه خدمات سلامت و ارتقای سلامت جامعه، مشارکت هدفمند و فعال داشته باشند. دستیابی به این هدف بدون تعیین یک نقشه راه و تدوین یک برنامه راهبردی ممکن نیست.
15. تحلیل جامع نیازهای بهداشتی و منابع محدود: راهبردهای مشارکت هدفمند مردم
این سند که به عنوان نقشه راه ارتقای مشارکت خیرین و فعالیتهای اجتماعی در نظام سلامت تدوین شده است، حاصل ساعتها پژوهش، بررسی و تحلیل سیاستگذاران، مدیران و کارشناسان و خبرگان نظام سلامت کشور است که مسیر اثربخش و کارآمد دستیابی به نقش مردم به عنوان محور تحول در حوزه سلامت را نشان میدهد و مبنایی برای برنامهریزیهای عملیاتی در این حوزه خواهد بود.
16. نقش مردم به عنوان محور تحول در حوزه سلامت: از نظریه تا عمل
نقش مردم به عنوان محور تحول در حوزه سلامت، باید از مرحله نظریه به عمل تبدیل شود. این سند، مسیر اثربخش و کارآمد دستیابی به این هدف را نشان میدهد و مبنایی برای برنامهریزیهای عملیاتی در این حوزه خواهد بود.
