مدل ۴C؛ ابزاری برای سنجش توسعه‌یافتگی بخش اجتماعی

بخش اجتماعی در هر کشوری ستون مهمی در کنار دولت و بخش خصوصی است. این بخش با حضور خیریه‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد و داوطلبان، بار سنگینی از مسائل جامعه را بر دوش می‌کشد. اما پرسش کلیدی اینجاست: چطور می‌توان فهمید بخش اجتماعی یک کشور چقدر توسعه‌یافته است؟
شبکه بین‌المللی WINGS برای پاسخ به این پرسش، چارچوبی با نام مدل ۴C معرفی کرده است؛ مدلی که با چهار بُعد کلیدی، تصویری روشن از وضعیت و بلوغ بخش اجتماعی ارائه می‌دهد: ظرفیت، توانمندی، ارتباطات و اعتبار.  

ظرفیت (Capacity)

ظرفیت به شاخص‌های کمی اشاره دارد؛ مثل تعداد سازمان‌های مردم‌نهاد ثبت‌شده، حجم منابع مالی خیریه‌ها و بنیادها، میزان مشارکت مالی مردم، تعداد داوطلبان و گستره فعالیت‌ها. هرچه این شاخص‌ها بزرگ‌تر باشند، وزن بخش اجتماعی در یک کشور بیشتر است. ظرفیت در واقع به ما نشان می‌دهد چه میزان منابع انسانی و مالی برای تغییر اجتماعی در دسترس است.

توانمندی (Capability)

توانمندی بعد کیفی ماجراست. حتی اگر صدها سازمان و هزاران داوطلب فعال باشند، بدون مهارت و دانش کافی تأثیر چندانی در جامعه نمی‌گذارند. توانمندی شامل سطح آموزش مدیران و کارکنان، دسترسی به دانش روز، مهارت‌های مدیریتی و مالی، و توانایی طراحی و اجرای برنامه‌های مؤثر است. این بخش نشان می‌دهد که نهادهای اجتماعی تا چه حد آماده‌اند مسائل پیچیده را علمی و کارآمد حل کنند.

ارتباطات (Connection)

هیچ تشکلی در خلأ رشد نمی‌کند. ارتباطات به میزان شبکه‌سازی و همکاری میان نهادهای اجتماعی، دولت، بخش خصوصی و شبکه‌های جهانی اشاره دارد. هرچه این پیوندها قوی‌تر باشند، هم‌افزایی بیشتر می‌شود و منابع به شکل مؤثرتری به کار گرفته می‌شوند. ضعف در این حوزه به انزوا و دوباره‌کاری منجر می‌شود.

اعتبار (Credibility)

اعتبار قلب تپنده بخش اجتماعی است. این بُعد نشان می‌دهد جامعه و حاکمیت تا چه اندازه به فعالیت سازمان‌های اجتماعی اعتماد دارند. شفافیت مالی، پاسخگویی و عملکرد حرفه‌ای از عوامل اصلی اعتبار هستند. بدون اعتبار، حتی ظرفیت بالا یا توانمندی زیاد هم نمی‌تواند اثرگذاری ماندگار ایجاد کند.

جمع‌بندی

مدل ۴C تصویری چندبُعدی از بخش اجتماعی ارائه می‌دهد. کشوری ممکن است سازمان‌های زیادی داشته باشد (ظرفیت بالا) اما به دلیل ضعف توانمندی یا اعتبار، اثرگذاری محدودی داشته باشد. برعکس، کشوری با ظرفیت کمتر اما توانمندی و اعتبار بیشتر می‌تواند نتایج اجتماعی چشمگیرتری رقم بزند.
برای ایران نیز به‌کارگیری این مدل می‌تواند فرصتی باشد برای شناسایی شکاف‌ها و طراحی سیاست‌هایی که بخش اجتماعی را قدرتمندتر و اثربخش‌تر سازند.